Komunikat - Synthos Agro

Komunikat

  • /A

Zmęczenie gleby - jak przeciwdziałać temu zjawisku?

Z punktu widzenia produkcji roślinnej gleba jest środowiskiem wzrostu korzeni roślin, dostarczającym roślinom składników pokarmowych i wody. Rodzaj gleby wywiera duży wpływ na wzrost i rozwój uprawianych roślin, a więc na ich plonowanie. Nie na każdej glebie wielkość plonu będzie wysoka. Zależy to w głównej mierze od stanu jej kultury, na który ma wpływ wiele czynników , wśród nich najważniejsze to właściwe następstwo roślin, nawożenie, wapnowanie i racjonalna uprawa. Uprawiając rośliny użytkowe trzeba pamiętać o tym, by nie doprowadzić do tzw. zmęczenia gleby, gdyż w przypadku zaistnienia takiego zjawiska , nawet pomimo stosowania wysokich dawek nawozów czy intensywnych metod uprawy, osiągnięcie dobrego plonu jest niemalże niemożliwe.

 

Zmęczenie gleby jest to zjawisko polegające na zmniejszeniu się urodzajności gleby i pogorszeniu się jej właściwości. Zmęczenie gleby podaje się często jako przyczynę słabego wzrostu roślin oraz niskiego plonowania roślin uprawianych w monokulturze. W niektórych wypadkach zjawisko to określane jest takimi terminami jak np. „wykoniczynienie” (w przypadku ciągłej uprawy takich roślin motylkowatych jak koniczyna), „wyłubinienie” (w przypadku ciągłej uprawy łubinów), „wyburaczenie” (buraków). Główną przyczyną zmęczenia gleby jest zwykle nagromadzenie się określonych patogenów, wskutek ciągłej uprawy jednego gatunku rośliny na tym samym polu przez wiele lat, czyli w tzw. monokulturze. I tak np. przyczyną  „wykoniczynienia” i „wyłubinienia” jest nagromadzenie się w glebie  bakteriofagów, niszczących współżyjące z tymi roślinami bakterie brodawkowe. „Wyburaczenie” z kolei powodowane jest nadmiernym wzrostem populacji mątwika burakowego. Podobne są przyczyny zmniejszania się plonów innych roślin. Ponadto uprawa monokulturowa powoduje, że w glebie następuje kumulacja specyficznych związków chemicznych wydzielanych przez rośliny danego gatunku, które jednocześnie mogą niekorzystnie na ten gatunek wpływać. Także koncentracja toksycznych substancji syntetycznych, zła struktura gleby ,wyczerpanie mikroelementów w glebie, nieodpowiedni odczyn to istotne przyczyny występowania zmęczenia gleby. W każdym takim  przypadku dochodzi do poważnego zaburzenia procesów biologicznych zachodzących w glebie i niszczy równowagę w jej składzie chemicznym.

Wynikiem tych niekorzystnych procesów zachodzących w glebie uprawianej w monokulturze jest radykalny spadek żyzności  oraz pogorszenie się struktury gleby i stosunków powietrzno-wodnych.W glebie zaczyna gromadzić się zbyt dużo substancji odżywczych, niewykorzystywanych przez uprawianą roślinę i pojawiają się niedobory pierwiastków, które są jej najbardziej potrzebne do wzrostu i rozwoju. Ma to miejsce szczególnie wtedy, gdy systematycznie nawozimy rośliny, nie przeprowadzając wcześniej szczegółowej analizy składu chemicznego gleby. Objawy zmęczenia gleby można zauważyć w okresie wegetacji roślin w postaci osłabienia lub zahamowania wzrostu nadziemnych organów , ale tez systemu korzeniowego, który jest słabo wykształcony i często zdeformowany. Tak osłabione rośliny bardzo szybko będą też atakowane przez choroby i szkodniki. Zmęczenie gleby wyraźnie odbije się na  plonowaniu. Trzeba się liczyć, że plony będą znacznie mniejsze i gorszej jakości.

Zjawisko zmęczenia gleby jest bardzo groźne i może być odczuwalne nawet przez wiele lat. Przywrócenie żyzności i równowagi biologicznej w podłożu, może okazać się dużo trudniejsze niż zapobieganie niekorzystnym zmianom w glebie , do których mogło dojść w wyniku złej uprawy roślin. Stąd tak ważne jest przeciwdziałanie temu zjawisku.

Niejednokrotnie metody łagodzenia objawów zmęczenia są tożsame ze sposobami przeciwdziałania wystąpieniu tej choroby gleby. Wybór metody zależał będzie przede wszystkim od tego, jakie czynniki miały główny udział w powstaniu zmęczenia gleby. Aby przyniosły one zamierzony skutek, muszą być wykonywane zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami agrotechniki.

Najefektywniejszym sposobem przeciwdziałania zmęczeniu gleby jest zmianowanie z wykorzystaniem roślin fitosanitarnych. Zmianowanie jest racjonalnym następstwem roślin po sobie. Poszczególne gatunki plonują tym lepiej, im rzadziej są uprawiane na danym polu. Przy jego planowaniu na glebie tzw. zmęczonej, wyeksploatowanej trzeba wyeliminować uprawę roślin, które były przyczyna tego stanu, na co najmniej 4-6 lat. Oprócz tego należy ograniczyć do niezbędnego minimum, a najlepiej w ogóle nie uprawiać w tym okresie, roślin z tej samej rodziny botanicznej. Aby uniknąć lub przeciwdziałać zmęczeniu gleby, powinno się uwzględniać przynajmniej 4-letnie zmianowanie.

Złagodzenie negatywnych skutków zmęczonej gleby jest możliwe m.in. poprzez odpowiednie nawożenie organiczne. Obornik lub nawozy zielone istotnie wpływają na poprawienie właściwości fizykochemicznych gleby, a także wzbogaca ją w składniki pokarmowe, mikroflorę czy związki wtórnego metabolizmu zwierzęcego i roślinnego.

Wprowadzając do płodozmianu rośliny fitosanitarne poprawiamy stan sanitarny środowiska glebowego, głównie poprzez specyficzne oddziaływanie ich wydzielin korzeniowych. Rośliny te wpływają na tempo rozwoju fauny i flory glebowej. Ograniczają liczebność czynników chorobotwórczych i szkodników i stymulują rozwój pożytecznej mikroflory. Powyższe mechanizmy znacznie poprawiają żyzność gleby, stwarzając warunki do uzyskania dużych plonów .Gatunki te powinny być uprawiane przede wszystkim jako międzyplony lub poplony. Ważne, aby nie siać rośliny fitosanitarnej należącej do tej samej rodziny botanicznej, co gatunek odpowiedzialny za powstanie zmęczenia gleby.

Zjawisko zmęczenia gleby należy rozważać w sposób kompleksowy. Dlatego też charakteryzując metody przeciwdziałania i łagodzenia tego zjawiska należy wspomnieć o innych zabiegach, które nadają glebie optymalne fizykochemiczne właściwości oraz przywracają ją do stanu równowagi biologicznej. Należy tu przede wszystkim wymienić: wapnowanie, racjonalne używanie środków ochrony roślin (najlepiej zgodnie z zasadami integrowanej ochrony), ustalanie dawek nawozów na podstawie analizy fizykochemicznych cech gleb oraz szczepienie gleb pożyteczną mikroflorą.

 

Autor: Małgorzata Dulska - Ekspert ŚOR Synthos AGRO

© 2017 Synthos. All rights reserved.