Forma użytkowa OD jest oznaczeniem zawiesiny substancji czynnej w fazie olejowej, przeznaczonej do stosowania po rozcieńczeniu wodą. Fazą olejową są ciecze organiczne nie mieszające się z wodą, wśród nich najczęściej są stosowane rozpuszczalniki aromatyczne, oleje mineralne, oleje roślinne (rzepakowy, sojowy, czy kukurydziany) lub estry metylowe olejów roślinnych.
Formulacje OD są tzw. systemami metastabilnymi, czyli pozostającymi w delikatnej równowadze, co oznacza, że po transporcie lub przechowywaniu może być konieczne ich ujednorodnienie poprzez wymieszanie lub wytrząśnięcie. Innymi przykładami takich metastabilnych układów są formulacje w postaci zawiesin wodnych lub emulsji, np. SC, SE, FS, EW.
Parametrami najlepiej opisującym charakterystykę formulacji OD są:
– test wylewności – potwierdzający zdolność produktu do wylania z opakowania,
– stabilność dyspersji, pozostałość na mokrym sicie i test pienności – potwierdzające zdolność produktu do tworzenia jednorodnej dyspersji po rozcieńczeniu w wodzie oraz prawidłowy przebieg procesu oprysku,
– test przechowywania w podwyższonej temperaturze – potwierdzający brak nadmiernego wzrostu wielkości cząstek substancji czynnej podczas przechowywania produktu.
Forma użytkowa OD została wprowadzona na rynek na początku XXI w. i powstała głównie dlatego, żeby móc formułować herbicydy sulfonylomocznikowe w postaci ciekłej, jako alternatywnej do stałej formy WG i łatwiejszej od niej w odmierzaniu i stosowaniu. Sulfonylomocznikowe substancje czynne dość szybko degradują się pod wpływem wody, stąd nie można ich produkować w formie SC. W dalszym ciągu znaczącą większość substancji czynnych formułowanych w postaci OD stanowią herbicydy sulfonylomocznikowe, np. nikosulfuron, jodosulfuron-metylu, mezosulforon-metylu, foramsulfuron, czy amidosulfuron.
Warunki możliwości sformułowania substancji czynnej w formie OD:
– brak rozpuszczalności w zastosowanej fazie olejowej,
– stabilność chemiczna w zastosowanej fazie olejowej (brak degradacji),
– odpowiednio wysoka temperatura topnienia (najlepiej min. 80 ° C).
Technologia produkcji środków ochrony roślin w formie OD jest zbliżona do technologii produkcji formy SC i jest bardziej skomplikowana niż np. SL czy EC. Składa się z dwóch głównych etapów:
- Przygotowanie zawiesiny substancji czynnej w fazie olejowej za pomocą mieszadła szybkoobrotowego,
- Zmielenie zawiesiny substancji czynnej do osiągnięcia średniej wielkości cząstek ok. 2-4 mikronów – do tego służą młyny kuleczkowe.
Mimo że forma użytkowa OD posiada wiele cennych zalet, to jej zastosowanie, poza nielicznymi wyjątkami, nie wyszło jak dotąd poza herbicydy sulfonylomocznikowe i jej popularność względem innych form użytkowych, zwłaszcza SC, nie zwiększa się znacząco.
Definicja formy użytkowej OD wg FAO/WHO
Formulacja OD składa się z zawiesiny drobnych cząstek substancji czynnej w fazie olejowej (cieczy nie mieszającej się z wodą) wraz z odpowiednimi składnikami. Po wymieszaniu lub wytrząśnięciu produkt powinien być jednorodny i odpowiedni do dalszego rozcieńczania w wodzie.
Typowy skład formy użytkowej OD
W skład formy użytkowej OD wchodzi wiele surowców o różnych funkcjach, ale zazwyczaj jest ich mniejsza liczba niż w formie użytkowej SC.
Typowy środek ochrony roślin w formie użytkowej OD ma następujący skład:
- Substancja czynna 0.1-30%
- Dyspergator 1-5%
- Emulgator 8-20%
- Sejfner 0-20%
- Zagęstnik 1-5%
- Olej do 100%
Zalety i wady formy użytkowej OD
Zalety: łatwe do odmierzania dawki, możliwość zastosowania adiuwantów wewnętrznych, mogą zwiększać przyczepność i wchłanianie substancji czynnych przez rośliny.
Wady: wymagają opracowania dobrej i stabilnej receptury, trudniej niż w SC jest formułować wysokie stężenia substancji czynnych, mogą zawierać rozpuszczalniki pochodzenia petrochemicznego, mogą się rozwarstwiać i tworzyć osady na dnie opakowania, są wrażliwe na czystość i postać substancji czynnej, są droższe niż formy SC.
Badania jakościowe środków ochrony roślin w formie użytkowej OD
- Substancja czynna
– Identyfikacja
– Zawartość - Własności fizyczne
– Kwasowość i/lub zasadowość (MT 191) lub zakres wartości pH (MT 75.3)
– Wylewność (MT 148.1)
– Stabilność dyspersji (MT 180)
– Test mokrego sita (MT 185)
– Pienność (MT 47.3)
– Wielkość cząstek (MT 187) - Stabilność podczas przechowywania
– Stabilność w niskiej temperaturze (0 °C przez 7 dni) (MT 39.3)
– Stabilność w podwyższonej temperaturze (MT 46.3)
a) 54 °C przez 2 tygodnie
b) 40 °C przez 8 tygodni
c) 30 °C przez 18 tygodni
Autor : Piotr Paleń – Dyrektor R&D | Synthos AGRO
